FacebookTwitterGoogle BookmarksLinkedIn
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
  • 11
  • 12
Δελτίο Τύπου-Νέο Δ.Σ. ένωσης Από : ΕΝΩΣΗ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ...
Δελτίο Τύπουγια το Δημόσιο και το Ρόλο των Αποφοίτων Αποστέλλουμε Δελτίο Τύπου το οποίο αποτυπώνει...
Ξενάγηση στο Χώρο Ιστορικής Μνήμης 1941-1944 Αγαπητές και αγαπητοί συνάδελφοι,  Το...
Συνάντηση του Δ.Σ. της ΕΝ.ΑΠ. με τον Πρόεδρο του Α.Σ.Ε.Π. Το Δ.Σ. της Ε.Ν.Α.Π. πραγματοποίησε συνάντηση...

Τα λάθη που κάναμε στην Ελλάδα

Οι βουλευτικές εκλογές της 17ης Ιουνίου στην Ελλάδα είχαν ως αποτέλεσμα το σχηματισμό νέας κυβέρνησης, ευνοϊκά διατεθειμένης για διάλογο με τους διεθνείς πιστωτές της χώρας, ανοίγοντας το δρόμο για την επαναδιαπραγμάτευση μεταξύ των δυο μερών.

Reza Lahidji του Reza Lahidji,οικονομολόγου, εμπειρογνώμονα του ΟΟΣΑ και εκ των συγγραφέων της έκθεσης του ΟΟΣΑ «Greece: Review of the Central Administration”, 2011

 

Μετάφραση από τα Γαλλικά: Αναστασία Θωμά

Σ’ αυτό το στάδιο θα ήταν χρήσιμο να αναθεωρήσουμε τα δυο έτη διαχείρισης της κρίσης στην Ελλάδα υπό την αιγίδα της Τρόικας (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, Κεντρική Ευρωπαϊκή Τράπεζα) έτσι ώστε να αποφευχθεί η επανάληψη λαθών του παρελθόντος που οδήγησαν στο αδιέξοδο του καλοκαιριού.

Πρώτα απ’ όλα παρατηρείται ότι το πρόγραμμα εξυγίανσης της ελληνικής δημόσιας οικονομίας, του οποίου οι όροι τέθηκαν από την Τρόικα, είναι αναποτελεσματικό, καθώς και ότι το εύρος του οικονομικού και κοινωνικού κόστους που αδίκως επιβλήθηκε στη χώρα είναι πολύ μεγάλο. Σε αντάλλαγμα του πρώτου πακέτου οικονομικής στήριξης ύψους 110 δις ευρώ που δόθηκε στην Ελλάδα το 2010, η Τρόικα επέβαλε στην κυβέρνηση ένα Πρόγραμμα Οικονομικής Προσαρμογής (ΠΟΠ) πρωτόγνωρης αυστηρότητας: με αύξηση των εσόδων (φορολογικών και άλλων) ίση με 5,5% του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος (ΑΕΠ) και με δραστικές μειώσεις μισθών και συντάξεων στο πλαίσιο του δημοσίου τομέα, η ελληνική κυβέρνηση μείωσε το 2010 το διαρθρωτικό δημόσιο έλλειμμα (1) περισσότερο από 9% του ΑΕΠ, πράγμα που αποτελεί μακράν τη μεγαλύτερη προσπάθεια προσαρμογής που πραγματοποιήθηκε σε ένα μόνο έτος από ανεπτυγμένη χώρα.

Η λογική των οικονομικών θα υπαγόρευε να αφεθεί η χώρα να συνέλθει από τον αντίκτυπο μιας τέτοιας εκκαθάρισης και να ξαναβρεί ένα ρυθμό δραστηριότητας ο οποίος από μόνος του θα επέτρεπε τη συνέχιση της μείωσης του ελλείμματος. Δυστυχώς, το πλαφόν που ορίζεται από το ΠΟΠ απαιτούσε την επιτάχυνση των μέτρων δημοσιονομικής εξυγίανσης με σκοπό την επιστροφή της Ελλάδας στις χρηματοπιστωτικές αγορές από την άνοιξη του 2012. Τον Ιούνιο 2011 ήταν προφανές ότι αυτοί οι στόχοι δεν θα επιτυγχάνονταν: ο ρυθμός καθοριζόταν από τα φορολογικά έσοδα ενώ το δημόσιο χρέος, τροφοδοτούμενο από εξαιρετικά επαχθείς πληρωμές επιτοκίων, συνέχιζε να διογκώνεται. Ελλείψει νέας οικονομικής στήριξης που θα κάλυπτε τις ανάγκες από το 2012 και πέρα, η Ελλάδα θα αντιμετώπιζε πάλι την προοπτική ελλείμματος. Το Σεπτέμβριο του 2011 εκπονήθηκε βιαστικά ένα δεύτερο πλάνο διάσωσης ύψους 130 δις ευρώ, μαζί με ένα νέο Μνημόνιο Συνεργασίας που οδήγησε σε μια σειρά συμπληρωματικών μέτρων και υπογράφηκε τελικά από μια εξαντλημένη ελληνική κυβέρνηση στις 11 Μαΐου 2012, πριν την προκήρυξη των αναμενόμενων εκλογών.  

Η διαδοχή των περιοριστικών μέτρων και η ανακοίνωση για ακόμα πιο δραστικές μειώσεις κράτησαν την οικονομία σε μια κατάσταση παρατεταμένης ύφεσης. Αντί να βρεθεί σε τροχιά ανάκαμψης από το 2011 όπως προέβλεπε η Τρόικα στο αρχικό ΠΟΠ, η Ελλάδα βιώνει το 2012 την πέμπτη συνεχόμενη χρονιά ύφεσης, που σημαίνει μια αθροιστική πτώση του ΑΕΠ περίπου 20%, παρόμοια με τη Μεγάλη Ύφεση της δεκαετίας του 1930 στις ΗΠΑ. Το ποσοστό της ανεργίας, που κόντευε το 23% το πρώτο τρίμηνο του 2012, έχει υπερτριπλασιαστεί μέσα σε τέσσερα χρόνια. Ξεπερνάει πλέον το 50% στα άτομα μεταξύ 15-24 ετών.

Είναι μεγάλος ο πειρασμός να αποδοθεί η ευθύνη γι’ αυτήν την καταστροφή σε αμέλεια των Ελλήνων και να αποσιωπηθεί η ευθύνη του ΔΝΤ, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και ορισμένων ευρωπαϊκών χωρών. Ωστόσο πρέπει να αναγνωριστεί ότι το πρόγραμμα εξυγίανσης καταστρώθηκε με μια εξωφρενική λογική τυχαίων μειώσεων που αντιπροσώπευαν παράλογους δημοσιονομικούς στόχους χωρίς καμιά εκτίμηση των συνεπειών, της δυνατότητας εφαρμογής των προβλεπόμενων μέτρων από τη χώρα, ή των αναγκών της χώρας. Ακόμα χειρότερα φτάσαμε να επιβάλλονται στην ελληνική κυβέρνηση δεσμεύσεις οι οποίες ήταν γνωστό ότι δεν μπορούσαν να τηρηθούν. Το νέο Μνημόνιο Συνεργασίας περιλαμβάνει έτσι την πρόβλεψη μείωσης των κοινωνικών δαπανών κατά 1,5% του ΑΕΠ, εξαιρουμένων των δαπανών υγείας και των συντάξεων.

Αυτές οι δαπάνες, που αποτελούνται κυρίως από τις συντάξεις αναπηρίας, τις περισσότερες κύριες συντάξεις γήρατος και τα επιδόματα ανεργίας, αντιπροσωπεύουν το 4,5% του ΑΕΠ, που είναι αρκετά χαμηλό σε σχέση με τα ευρωπαϊκά στάνταρντ. Ανεξάρτητα από το μισθό που λάμβανε όταν εργαζόταν, ο Έλληνας άνεργος λαμβάνει μια σταθερή αποζημίωση ύψους 470 ευρώ το μήνα για 12 μήνες, με τη λήξη των οποίων δεν καλύπτεται πλέον από την κοινωνική προστασία. Το 2009 μόνο 17% των ατόμων σε αναζήτηση εργασίας λάμβαναν επίδομα ανεργίας, ενώ π.χ. στη Γαλλία το ποσοστό είναι 53%. Προκειμένου να μειωθούν οι δαπάνες αυτές κατά το ένα τρίτο την ίδια στιγμή που ο αριθμός των ανέργων αυξάνεται αλματωδώς, θα πρέπει να μειωθούν δραστικά τα επιδόματα πράγμα που θα φέρει ένα σημαντικό κομμάτι του πληθυσμού κάτω από τα όρια της φτώχειας. Καμιά κυβέρνηση δεν θα είναι σε θέση να τηρήσει μια τέτοια δέσμευση, η οποία δεν έχει νόημα ούτε όσον αφορά την οικονομική αποτελεσματικότητα ούτε όσον αφορά την κοινωνική δικαιοσύνη.  

Το δεύτερο σημαντικό δίδαγμα αυτών των δυο ετών είναι ότι η εξωτερική παρέμβαση, αν και δυναμική, δεν μπόρεσε να διορθώσει τα θεμελιώδη προβλήματα που βρίσκονται στη ρίζα της δημοσιονομικής κρίσης. Από τα προβλήματα αυτά ξεχωρίζει η δυσλειτουργία του κράτους. Μια πρόσφατη μελέτη του ΟΟΣΑ περιέχει μια χαρτογράφηση της ελληνικής κεντρικής διοίκησης από όπου προκύπτει μια εντύπωση πλήρους παράλυσης οφειλόμενης σε δεκαετίες άκαμπτης γραφειοκρατίας, πολλαπλασιασμού περιττών δομών και κατακερματισμένων ευθυνών (2).

Αντίθετα με τη διαδεδομένη εντύπωση, ο ελληνικός δημόσιος τομέας δεν έχει δυσανάλογα πολλούς υπαλλήλους, αν και υπάρχει μια αβεβαιότητα για το πραγματικό του μέγεθος. Ωστόσο ένα υπουργείο αποτελείται κατά μέσο όρο από 302 υπηρεσίες σε κεντρικό επίπεδο (στις οποίες προστίθενται 137 αποκεντρωμένες υπηρεσίες), εκ των οποίων το 20% στελεχώνονται μόνο από έναν προϊστάμενο. Οι δομές συντονισμού είναι ανύπαρκτες ή καθαρά τυπικές. Η δημόσια διοίκηση ασχολείται μόνο με την προετοιμασία νόμων και κανόνων, των οποίων η πλειοψηφία έχει ως αντικείμενο την ορθή λειτουργία της ίδιας της διοίκησης.

Κατά την τελευταία δεκαετία παράγονταν περίπου 12.000 τέτοιες νομοθετικές πράξεις το χρόνο, χωρίς την παραμικρή δυνατότητα διασφάλισης και επαλήθευσης της εφαρμογής τους. Η απουσία ελέγχου του προϋπολογισμού, ο πληθωρισμός των δαπανών και η αδυναμία είσπραξης μεγάλου μέρους των φορολογικών εσόδων δεν είναι, σε τελική ανάλυση, παρά συγκεκριμένες πλευρές της εκπληκτικής ανεπάρκειας του ελληνικού Κράτους.

Το πιο σημαντικό σφάλμα της Τρόικας ήταν ότι δεν κατάλαβε πως οι προσπάθειές της έπρεπε πρώτα να στραφούν προς τη δημιουργία ενός σύγχρονου ελληνικού κράτους. Από τη στιγμή που είχε αποφασίσει να παρέμβει στη διεξαγωγή των υποθέσεων της χώρας, επιβαλόταν να περάσει από μια διαδικασία δραστικής εκλογίκευσης των διοικητικών δομών, των αλυσίδων αποφάσεων και του κανονιστικού μηχανισμού, να ενισχύσει τα όργανα και τις διαδικασίες ελέγχου, και ειδικότερα το ρόλο επίβλεψης του Κοινοβουλίου, να αναπτύξει τη δυνατότητα συντονισμού από τον πρωθυπουργό, να επιβάλει σε όλους τους δημόσιους οργανισμούς να τηρούν και να δημοσιεύουν λογαριασμούς, να ενθαρρύνει τη συλλογή δεδομένων και την αξιολόγηση των συνεπειών των δημόσιων αποφάσεων.   

Μια τέτοια αναθεώρηση του δημόσιου τομέα θα επέτρεπε μια ευφυέστερη στόχευση των δημοσιονομικών περιορισμών και θα προήγαγε την ιδέα ότι παρήλθε ο καιρός της ανευθυνότητας, κυρίως δημοσιονομικής, και της παράκαμψης των νόμων. Η αναθεώρηση αυτή θα έδινε το λόγο στους Έλληνες πολίτες που δεν αναγνωρίζουν τον εαυτό τους σαυτό το σύστημα, κυρίως σε ικανούς υπαλλήλους που προσπαθούν για τη μεταρρύθμιση για πολύ περισσότερο χρόνο από την Τρόικα. Θα είχε τη στήριξη του ελληνικού λαού και θα βελτίωνε άμεσα ορισμένες πτυχές των συνθηκών ζωής. Ωστόσο τίποτα δεν έγινε προς αυτή την κατεύθυνση, ή μόνο με συμπτωματικό και περιθωριοποιημένο τρόπο.

Αντίθετα η προσέγγιση που ακολουθήθηκε, είχε ως στόχο να ορίσει τις λεγόμενες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που δεν ανταποκρίνονται καθόλου στις ανάγκες της χώρας και να αφήσει την εφαρμογή τους στην κυβέρνηση(3). Φυσικά τα μέτρα που υιοθετήθηκαν κατά ένα μέρος δεν τέθηκαν σε εφαρμογή. Αυτό προκάλεσε τον εκνευρισμό των ξένων υπευθύνων οι οποίοι, χωρίς να παραδεχθούν την αδυναμία της ελληνικής κυβέρνησης, κατήγγειλαν την απροθυμία της.

Ένα άλλο κομμάτι των μέτρων είχε μόνο επιφανειακά αποτελέσματα των οποίων τα όρια θα φανούν με το πέρασμα του χρόνου. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι μια από τις κύριες διατάξεις για την αναμόρφωση των συντάξεων που υιοθετήθηκε το 2010 και προέβλεπε τη συγκέντρωση των πολυάριθμων οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης που υπήρχαν στη χώρα μέχρι τότε σε δεκατρία κύρια ταμεία με στόχο τη βελτίωση της διαχείρισης, την απελευθέρωση πόρων και κυρίως την επιβολή διαφάνειας. Η συγκέντρωση των ταμείων πραγματοποιήθηκε, όμως μόνο τυπικά εφόσον οι αρχικοί οργανισμοί στην πραγματικότητα διατηρήθηκαν συνεχίζοντας να έχουν μεγάλη αυτονομία, αλλά κάτω από την ομπρέλα των κύριων ταμείων, σε ότι αφορά τη λογιστική τους, τους κανονισμούς και την οικονομική διαχείριση.

Τελικά, ορισμένα μέτρα θα μπορούσαν να έχουν ως αποτέλεσμα τη χειροτέρευση των αδυναμιών του ελληνικού κράτους. Αυτό ισχύει για το ευρύ πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων που αφορούσε κυρίως υποδομές και βιομηχανίες δικτύου σε μια χώρα στην οποία οι δυνατότητες ελέγχου είναι γνωστό ότι είναι ανεπαρκείς. Έτσι είναι προφανές ότι το πρόγραμμα εξυγίανσης έχει μέχρι σήμερα ένα χαρακτήρα άνισο και μονόπλευρο σχετικά με τη δημόσια πολιτική στην Ελλάδα.

Αυτά τα σφάλματα αξιολόγησης μας οδηγούν να αναρωτηθούμε αν τα μέλη της Τρόικας, και ειδικότερα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, είχαν, οποιαδήποτε στιγμή, μια καθαρή θεώρηση της τακτικής που έπρεπε να εφαρμοστεί στην Ελλάδα. Είναι αλήθεια ότι τα όργανα που δομούν την ευρωπαϊκή ένωση δεν έχουν καθόλου προσαρμοστεί στις ιδιαιτερότητες μιας χώρας όπως η Ελλάδα, της οποίας η περίπτωση θα μπορούσε άνετα να είναι μοναδική. Το μάννα των διαρθρωτικών ταμείων της δόθηκε χωρίς σοβαρή αξιολόγηση και παρακολούθηση των αποτελεσμάτων. Αν και αναμφίβολα τα ταμεία ήταν στη βάση χρηματοδότησης σημαντικών έργων για τη χώρα, ευνόησαν ωστόσο την ανάπτυξη μιας παράλληλης διοίκησης που ήταν επιφορτισμένη με τη διαχείρισή τους χωρίς να αποφευχθεί η παγίδα της διαφθοράς, καθώς και της διατήρησης μιας μακροοικονομικής εξάρτησης σε σχέση με τη μεταφορά κεφαλαίων από το εξωτερικό. Όσον αφορά το νομοθετικό πλάνο, δόθηκε έμφαση στην ενσωμάτωση των ευρωπαϊκών οδηγιών χωρίς ενδιαφέρον για το τι θα συνέβαινε στην πράξη.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναρωτήθηκε πραγματικά για το νόημα υιοθέτησης της Οδηγίας Seveso II, η οποία προβλέπει την οριοθέτηση ζωνών αποκλεισμού γύρω από τις χαρακτηρισμένες βιομηχανικές εγκαταστάσεις σε μια χώρα που δεν έχει ούτε κτηματολόγιο ούτε σοβαρό σχέδιο χρήσης γης; Αντιμέτωπη με την κρίση, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη που στηρίζουν τη δράση της φαίνεται ότι αντιστάθμισαν την έλλειψη κατανόησης των προβλημάτων και οραματισμού για τη δράση αντιμετώπισης με απλοϊκές ιδέες διαρθρωτικής προσαρμογής.

Αυτές οι ιδέες, που έχουν παρουσιαστεί εδώ και είκοσι χρόνια με το όνομα θεραπεία μέσω σοκ, είχαν τα γνωστά αποτελέσματα σε ορισμένες χώρες του πρώην κομμουνιστικού μπλοκ και από τότε η οικονομική θεωρία τονίζει συνεχώς τη σημασία των θεσμών. Εν τω μεταξύ η Ελλάδα βυθίζεται σε μια επικίνδυνη κοινωνική κρίση και πολιτική αστάθεια. Όλα αυτά δεν φαίνεται να έχουν προκαλέσει καμιά αμφιβολία στους υπευθύνους που καθορίζουν το ρυθμό των αλλαγών. Είναι επείγον να αναγνωρίσουν σήμερα τα λάθη τους και να τροποποιήσουν αναλόγως τις πράξεις τους.

======================================

Σημειώσεις : (1). Δηλαδή το έλλειμμα διορθωμένο από την επίδραση, ισχυρά αρνητική, του κύκλου της οικονομικής δραστηριότητας.

(2). OECD Public Governance Reviews: Greece - Review of the Central Administration. OECD, Paris, 2011.

(3). Με την εξαίρεση της δημοσιονομικής διαχείρισης και της διαχείρισης του προϋπολογισμού, τις οποίες διαχειρίστηκε εξ ολοκλήρου η Τρόικα.

 

Πηγή: www.inerp.gr

Το κείμενο πρωτοδημοσιεύθηκε στις 26.6.2012, στην εφημερίδα Les Echos, και μεταφράστηκε από τα Γαλλικά με την άδεια του συγγραφέα. Ακολουθεί το πρωτότυπο στα γαλλικά.


Ces erreurs que nous avons faites en Grèce

LE CERCLE. (par Reza Lahidji) - Les élections législatives grecques du 17 juin ont donc conduit à la formation d’un nouveau gouvernement favorable à une ligne de dialogue avec les créanciers internationaux du pays, ouvrant la porte à une reprise effective des négociations entre les deux parties.

Écrit par
Reza Lahidji

Il pourrait être utile, à ce stade, de revenir sur deux années de gestion de crise en Grèce sous l’égide de la Troïka (Commission européenne, Fonds monétaire international, Banque centrale européenne) afin d’éviter de reproduire les erreurs du passé, qui se sont soldées par l’impasse de ce printemps.

La première observation qui s’impose est l’inefficacité du programme d’assainissement des finances publiques grecques, dont les modalités ont été définies par la Troïka, et l’ampleur des coûts économiques et sociaux qu’elle a inutilement imposés au pays. En contrepartie du premier soutien financier de EUR 110 mrds accordé à la Grèce en 2010, la Troïka prescrivit au gouvernement un Plan d’ajustement économique (PAE) d’une sévérité inouïe : avec une hausse des recettes (fiscales et autres) équivalente à 5,5% du Produit Intérieur Brut (PIB) et de fortes baisses des salaires et des pensions de retraite dans le secteur public, le gouvernement grec diminua en 2010 le déficit public structurel (1) de plus de 9% du PIB, ce qui constitue de loin le plus grand effort d’ajustement consenti en une seule année par un pays développé.

La logique économique aurait voulu que l’on laissât le pays se remettre de l’impact d’une telle purge et retrouver un niveau d’activité qui, à lui seul, aurait permis une poursuite de la réduction du déficit. Las, le cap fixé par le PAE était une accentuation des mesures d’assainissement budgétaire destinée à permettre le retour de la Grèce sur les marchés financiers dès le printemps 2012. En juin 2011, il était devenu évident que ces objectifs ne seraient pas atteints : les rentrées fiscales marquaient le pas ; la dette publique, alimentée par des paiements d’intérêts extrêmement lourds, continuait à gonfler ; à défaut d’un nouveau soutien financier couvrant ses besoins en 2012 et au-delà, la Grèce se serait trouvée de nouveau dans la perspective d’un défaut. En septembre 2011, un second plan de sauvetage de EUR 130 mrds fut élaboré à la hâte, accompagné d’un nouveau Protocole d’accord (Memorandum of Understanding) égrénant un train de mesures supplémentaires, qu’un gouvernement grec exsangue signa finalement le 11 mars 2012, avant d’appeler à la tenue d’élections législatives anticipées.

La succession de mesures restrictives et d’annonces de coupes encore plus drastiques a maintenu l’économie dans un état de dépression prolongée. Loin de retrouver la croissance dès 2011 comme le prévoyait la Troïka dans le PAE initial, la Grèce enregistre en 2012 sa cinquième année consécutive de récession, qui se traduit par une baisse cumulée du PIB proche de 20 %, comparable à la Grande Dépression des années 1930 aux États-Unis. Le taux de chômage, qui approchait 23% au premier trimestre 2012, a plus que triplé en quatre ans. Il dépasse désormais 50% chez les 15-24 ans.

La tentation est grande d’incriminer l’incurie des grecs et de passer ainsi sous silence la part de responsabilité du FMI, de la Commission et de certains pays européens dans ce désastre. Il faut pourtant le reconnaître : le programme d’assainissement a été conçu dans une logique absurde de distribution aléatoire de coupes correspondant à des objectifs budgétaires irréalistes, sans aucune considération pour leurs effets, pour la capacité du pays à implémenter les mesures prescrites, ou pour ses besoins. Pire : on en est arrivé à imposer au gouvernement grec des engagements dont on savait qu’ils ne pourraient être tenus. Le nouveau Protocole d’accord comprend ainsi la promesse de réduire de 1,5% du PIB les dépenses sociales en dehors du champ de la santé et des retraites.

Ces dépenses, constituées essentiellement de pensions d’invalidité, du minimum vieillesse et d’allocations chômage, représentent 4,5% du PIB, un faible niveau selon les standards européens. Quel qu’ait été son salaire, un chômeur grec touche une indemnité fixe de 470 euros par mois pendant douze mois, au-delà desquels il n’est pour ainsi dire plus pris en charge par la protection sociale. En 2009, seuls 17% des personnes à la recherche d’un emploi touchaient une allocation chômage, comparés à 53% en France. Afin de diminuer ces dépenses d’un tiers alors même que le nombre de chômeurs explose, il faudrait donc réduire de façon drastique des allocations qui laissent déjà une fraction importante de la population très en-deçà du seuil de pauvreté. Aucun gouvernement ne sera en mesure de tenir un tel engagement, qui n’a pas davantage de sens sur le plan de l’efficacité économique que sur celui de la justice sociale.

Le deuxième enseignement important de ces deux années est que l’intervention extérieure, bien que massive, n’a pas su corriger les problèmes fondamentaux à l’origine de la crise des finances publiques. Au premier rang de ceux-ci se trouve la défaillance de l’État. Une récente étude de l’OCDE établit ainsi une cartographie de l’administration centrale grecque dont il ressort une impression de totale paralysie, résultante de décennies de formalisme bureaucratique, de multiplication de structures redondantes et de dilution des responsabilités(2).

Contrairement à une idée répandue, le secteur public grec n’est pas démesuré, même s’il existe une incertitude quant à sa taille réelle. Mais un ministère y comporte en moyenne 302 services au niveau central (auquels s’ajoutent 137 services déconcentrés), dont 20% ne sont constitués que d’un chef de service. Les structures de coordination sont inexistantes ou purement formelles. Les administrations publiques sont entièrement absorbées par la préparation de lois et de réglementations, dont la plupart a pour objet leur propre fonctionnement.

Elles en produisaient, au milieu de la dernière décennie, près de 12 000 par an, sans avoir la moindre capacité d’en assurer la mise en oeuvre et d’en vérifier le respect. L’absence de contrôle budgétaire, l’inflation des dépenses et la faiblesse des recettes fiscales ne sont finalement que des aspects particuliers de la stupéfiante ineptie de l’État grec.

La faute la plus importante de la Troïka a été de ne pas comprendre que ses efforts devaient avant tout tendre vers la création d’un État moderne en Grèce. Dès lors que l’on avait pris le parti de l’ingérence dans la conduite des affaires du pays, il était impératif d’en passer par une rationalisation drastique des structures administratives, des chaînes de décision et de l’appareil réglementaire ; de renforcer les organes et les procédures de contrôle, en accroissant notamment le rôle de supervision du Parlement ; de développer les capacités de coordination du premier ministre ; de faire obligation à toutes les entités publiques de tenir et de publier des comptes ; d’encourager la collecte de données et l’évaluation des effets des décisions publiques.

Une telle refondation du secteur public aurait permis d’orienter plus intelligemment les restrictions budgétaires et promu l’idée que les temps d’irresponsabilité, notamment fiscale, et de contournement de la loi étaient révolus. Elle aurait donné la parole et ouvert la voie à des citoyens grecs qui ne se reconnaissent pas dans ce système, notamment à des fonctionnaires compétents qui tentent de le réformer depuis bien plus longtemps que la Troïka. Elle aurait eu le soutien du peuple grec, dont elle aurait immédiatement amélioré certains aspects des conditions de vie. Mais de cela, rien n’a été fait, ou seulement de façon incidente et marginale.

L’approche suivie a, au contraire, consisté à définir des réformes dites structurelles qui ne répondent guère aux besoins du pays et de s’en remettre au gouvernement pour les appliquer(3). Naturellement, les mesures adoptées n’ont, pour partie, pas été mises en oeuvre. Ceci a provoqué l’irritation de responsables étrangers qui, n’ayant toujours pas admis l’incapacité du gouvernement grec, ont dénoncé sa mauvaise volonté.

Une autre partie des mesures n’a produit que des effets de surface dont les limites apparaîtront au fil du temps. Une illustration en est donnée par l’une des principales dispositions de la réforme des retraites adoptée en 2010, qui consistait à regrouper la myriade d’organismes d’assurance sociale que comptait alors le pays en treize caisses principales afin d’en améliorer la gestion, de dégager des économies et surtout d’y instaurer davantage de transparence. Les regroupements ont effectivement eu lieu, du moins en apparence puisque les organismes d’origine ont en fait perduré en conservant, sous le parapluie des caisses principales, une comptabilité, des règlementations et une gestion financière largement autonomes.

Enfin, certaines mesures pourraient avoir pour effet d’aggraver les défaillances de l’État grec. Il en est ainsi du vaste programme de privatisations, portant notamment sur les infrastructures et les industries de réseau dans un pays dont les capacités de régulation sont notoirement insuffisantes. Il est évident, aussi, que le programme d’assainissement a, jusqu’à ce jour, accru le caractère inégalitaire et inéquitable de la politique publique en Grèce.

Ces erreurs d’appréciation conduisent à se demander si les membres de la Troïka, et notamment la Commission européenne, ont eu, à quelque moment que ce soit, une vision claire de ce qu’il convenait de faire en Grèce. Il est vrai que par le passé, les instruments de la construction européenne n’ont guère été adaptés aux spécificités d’un pays tel que la Grèce, dont le cas est pourtant loin d’être unique. La manne des fonds structurels lui a été délivrée sans évaluation sérieuse et suivie de leurs effets. S’ils ont sans conteste permis de financer des projects importants pour le pays, les fonds structurels ont aussi favorisé le développement d’une administration parallèle en charge de leur gestion, sans éviter le piège de la corruption, de même qu’ils ont entretenu une dépendance macroéconomique à l’égard des transferts depuis l’extérieur. Sur le plan législatif, l’accent a été mis sur la transposition des directives européennes, sans s’intéresser à ce qu’il en advenait en pratique.

La Commission européenne s’est-elle réellement interrogée sur le sens de l’adoption de la Directive Seveso II, qui prévoit la définition de zones d’exclusion autour des installations industrielles classées, dans un pays qui n’a ni cadastre ni plan d’occupation des sols dignes de ce nom ? Face à la crise, la Commission et les pays membres qui appuient son action semblent donc avoir pallié leur absence de compréhension des problèmes et de vision de l’action à mener par les idées simplistes de l’ajustement structurel.

Que ces idées, parées il y a vingt ans du nom de thérapie de choc, aient produit les effets que l’on sait dans certains pays de l’ancien bloc communiste, que la théorie économique n’ait eu de cesse, depuis, de mettre l’accent sur l’importance des institutions, que la Grèce s’enfonce dans une crise sociale et une instabilité politique dangereuses, tout cela ne semble pas avoir suscité de doute dans l’esprit de ceux qui dictent la marche à suivre. Il est aujourd’hui urgent qu’ils reconnaissent leurs erreurs et modifient le sens de leur action.

======================================

Notes : (1). C’est-à-dire le déficit corrigé de l’influence, alors fortement négative, du cycle d’activité économique. (2). OECD Public Governance Reviews : Greece - Review of the Central Administration. OCDE, Paris, 2011. (3). A l’exception de la gestion budgétaire et financière, qui a été entièrement prise en main par la Troïka.

http://lecercle.lesechos.fr/economie-societe/politique-eco-conjoncture/monnaies-et-taux/221148447/erreurs-avons-faites-grece

Φωτογραφίες

ΕΝΑΠ-Φωτογραφία ΔΣ
ΕΝΑΠ-Φωτογραφία ΤΖΙΜΑΣ
«
»